|
OĞUZ BOYU
24
Oğuz Boyu…
Soyumuz, Oğuz Han‘dan
gelmektedir. Atamız Oğuz Han‘ın “Gün
Han, Ay Han, Yıldız Han, Gök Han, Dağ Han,
Deniz Han” adlarında 6 (altı) tane
oğlu vardır. Oğuz Han’ın her oğlunun da
dört tane oğlu vardır. İşte Atamız Oğuz
Han’ın altı oğlundan olan 24 tane torunu,
bugünkü “24 Oğuz Boyu“nu meydana
getirmiştir. Bütün dünyaya yayılan
Oğuzlar, bu 24 boya dayanmaktadır.
Şimdi bu boy adlarının ne anlama
geldiklerini ve bu boyların nerede
yaşadıklarına bakalım:
Boz-Oklar:
Dış Oğuzlar da denip, Sağ kolu teşkil
ederler.
1. Gün-Alp/Gün-Han:
Sembolü şâhin. Oğulları:
a) Kayıg/Kayı-Han:
“Sağlam, berk” anlamındadır. Üç
kıta ve yedi denize altı yüz yıldan fazla
hâkim olan Osmanlı sülâlesi bu boydandır.
Kayı Boyundan Ertuğrul Gâzi ve her biri
birer müstesnâ şahsiyete sâhip, çoğu dâhî,
cihangir, kumandan, şâir ve sanatkâr olan
Osmanlı sultanları, Kayı Han neslinin
kıymetini göstermeye kâfidir.
b) Bayat:
“Devletli, nîmeti bol” anlamındadır.
Maraş ve çevresine hâkim olan
Dulkadiroğulları, İran’da Kaçarlar,
Horasan’da Kara Bayatlar, Maku ve
Doğubeyazıt hanları, Kerkük Türkmenlerinin
çoğu, bu boydandır. Dede Korkut kitabını
1480’de Hicaz’da yazan Tebrizli Hasan ve
meşhûr şâir Fuzûlî bu boydandır.
c) Alka-Bölük/Alka-Evli:
“Nereye varsa başarı gösterir”
anlamındadır. Türkiye ve Âzerbaycan’daki
Alaca, Alacalılar adı taşıyan yerler bu
boyun hatırasıdır.
d)
Kara-Bölük/Kara-Evli: “Kara
otağlı (çadırlı)” anlamındadır.
Karalar ve karalı gibi coğrafî yer adları
bunlardan kalmadır.
2.
Ay-Alp/Ay-Han: Sembolü kartal. Oğulları:
a) Yazgur/Yazır:
“Çok ülkeye hâkim” anlamındadır.
Ab-Yabgu devrindeki Yenibent Yabguları,
Batı Türkistan’daki Cend Emirleri, Kara-Daş
denilen Horasan Yazırları, Ahıska’dan
aşağı Kür boyundaki Azgur-Et (Azgur Yurdu)
Kalesi, Kürmanç Kürtlerinin Azan Boyu,
Toroslardaki Gündüzoğulları Hanedanı bu
boydandır.
b) Tokar/Töker/Döğer:
“Dürüp toplar”
anlamındadır. Yenikentli Vezir Ayıdur,
Harput-Diyarbakır-Mardin hâkimleri,
Artuklular, Sincar-Siverek, Suruç arasında
hâkim eski Caber Beyleri, Memluklar
devrinde Halep Döğeriyle Hama Döğerleri,
bugünkü Mardin-Urfa arasında yirmi dört
oymaklı Kürt Döğerleri, Hazar Denizi
doğusundaki Saka Boyu Takharlar;
Şavşat’taki Ören kale, To-Kharis ve
Malatya’nın Tokharis bucağı, Dağıstan’daki
Digor ve Kars ve Arpaçay sağındaki Digor
kazası bu boydan hatıradır.
c) Totırka/Dodurga/Dödürge:
“Ülke almak ve hanlık yapmak”
anlamındadır. Sivas doğusundaki Tödürgeler
bu boydandır.
d) Yaparlı:
“Misk kokulu” anlamındadır. Zaza
Çarekliler ve misk ticareti yapan Yaparı
Oymağı bu boydandır. Yaparı Oymağının
Akkoyunlu ve Giraylı camilerinin mihrap
duvar harcına bu güzel ıtriyattan
kattıklarından hâlâ hoş kokmaktadır.
Diyarbakır ve Kırım’da hatıraları vardır.
3.
Yıldız-Alp/Yıldız Han: Sembolü tavşancıl.
Oğulları:
a) Avşar/Afşar:
“Çevik ve vahşî hayvan avına hevesli”
anlamındadır. Hazistan Beyleri, Konya’daki
Karamanoğulları, İran’daki Avşarlı Nâdir
Şah ve hanedanı, Ürmiye ve Horasan
Afşarları bu boydandır.
b) Kızık:
“Yasakta pek ciddi ve kuvvetli”
anlamındadır. Gaziantep, Halep ve Ankara
çevresindeki Kızıklar, Doğu Gürcistan’da
ve Şirvan batısındaki ovaya Kızık adını
verenler bu boydandır.
c) Beğdili:
“Ulular gibi aziz” anlamındadır.
Harezmşahlar, Bozok/Yozgat-Raka/Halep
çevresindeki Beğdililer, Kürmanç Badılları
bu boydandır.
d) Karkın/Kargın:
“Taşkın ve doyurucu” anlamındadır.
Akkoyunlu-Dulkadiroğlu ve Halep-Hatay
bölgesindeki Kargunlar, Doğu Anadolu ve
Âzerbaycan’daki ilkbaharda eriyen karların
suları ile kopan sel ve su kabarmasına da
Kargın/Korkhun denilmesi bu boyun
adındandır.
Üç-Oklar:
İç Oğuzlar
da denilip, sol kolu teşkil ederler.
1.Gök-Alp/Gök
Han: Sembolü sungur. Oğulları:
a) Bayundur/Bayındır:
“Her zaman nîmetle dolu yer”
anlamındadır. Akkoyunlular sülâlesi,
İzmir’den Âzerbaycan’daki Gence’ye kadar
Bayındır adlı yerler bu boydan gelir.
b) Beçene/Beçenek/Peçenek:
“İyi çalışkan, gayretli”
anlamındadır. Karadeniz kuzeyi ile Balkan
Yarımadasına göçen ve 1071 Malazgirt ile
1176 Miryokefalon Meydan Muhârebelerinde
Bizanslılardan ayrılarak Selçuklular
safına geçen Peçenekler, Dicle
Kürmançlarının iki ana kolundan güneydeki
Beçene Kolu, Ankara-Çukurova Halep
bölgelerindeki Türkmen oymaklarından
Peçenekler bu boydandır.
c)
Çavuldur/Çavındır: “Ünlü,
şerefli, cavlı” anlamındadır.
Türkmenistan’da Mangışlak Çavuldurları,
Çorum çevresindeki Çavuldur ve
Anadolu’daki Çavdar Türkmen oymakları,
Erzurum ve çevresindeki Çoğundur adlı
köyler bu boyun adından gelmektedir.
d) Çepni:
“Düşmanı nerede görse savaşıp hemen
çarpan, vuran ve hızlı savaşan”
anlamındadır. Rize-Sinop arasındaki çok
usta demirci Çepniler ve Çebiler,
Kırşehir, Manisa-Balıkesir çevresindeki ve
Kars ile Van bölgelerinde Türkmen Oymağı
Çepniler bulunmaktadır.
2. Dağ-Alp/Dağ Han:
Sembolü uçkuş. Oğulları:
a) Salgur/Salur:
“Vardığı yerde kılıç ve çomağı ile iş
görür” anlamındadır. Kars ve Erzurum
hâkimi Salur Kazan Han Sülâlesi,
Sivas-Kayseri hükümdarı âlim ve şair Kadı
Burhâneddin Ahmed ve Devleti, Fars
Atabegleri, Salgurlular, Horasan’daki
Teke-Yomurt ve Sarık adlı Türkmenlerin
çoğu bu boydandır.
b) Eymür/Imır/İmir:
“Pek iyi ve zengin” anlamındadır.
Akkoyunlu, Dulkadirli ve Halep Türkmenleri
içindeki Eymürlü/İmirlü oymakları, Çıldır
ve Tiflis’teki iyi halıcı ve keçeci
Terekeme Oymağı bu boydandır.
c) Ala-Yontlup/Ala-Yundlu:
“Alaca atlı, hayvanları iyi”
anlamındadır. Yonca kelimesi bu boyun
hatırasıdır.
d) Yüregir/Üregir:
“Daima iyi iş ve düzen kurucu”
anlamındadır. Orta Toros ve Çukurova
Üç-Oklu Türkmenlerinin çoğu, Adana’daki
Ramazanoğulları bu boydandır.
3. Deniz Alp/Deniz
Han: Sembolü çakır. Oğulları:
a) Iğdır/Yiğdir/İğdir:
“Yiğitlik, büyüklük” anlamındadır.
İçel’in Bozdoğanlı Oymağı, Anadolu’da
yüzlerce yer adı bırakan İğdirler, İran’da
büyük Kaşkay-Eli içindeki İğdirler ve
Iğdır adı, bu boyun hâtırasıdır.
b) Beğduz/Bügdüz/Böğdüz:
“Herkese tevâzu gösterir ve hizmet
eder" anlamındadır. Dicle Kürtleri
ilbeği olup, Hazret-i Peygamber’e elçi
giden (622-623 yılları arasında Medîne’ye
varan), Bogduz-Aman Hanedanı temsilcisi ve
Kürmanç’ın iki ana kolundan Bokhlular/Botanlar,
Yenikent-Yabgularından onuncu yüzyıldaki
Şahmelik’in Atabegi Kuzulu, Halep
Türkmenlerinden Büğdüzler bu boydandır.
c) Yıva/Iva:
“Derecesi hepsinden üstün”
anlamındadır. Büyük Selçuklu Sultanı
Melikşâh (1072-1092) devrinde Suriye ve
Filistin’i feth eden Atsız Beğ, 12.
yüzyılda Hemedân batısında Cebel bölgesi
hâkimleri Berçemeoğulları, Haçlıları Halep
çevresinde yenen Yaruk Beg, Güney-Âzerbaycan’daki
Kaçarlu-Yıva Oymağı bu boydandır.
Ankara’da çok makbul yuva kavunu bu boyun
yerleştiği ve adları ile anılan köylerde
yetişir.(Anamur Halkının büyük bir
bölümü bu boydandır-anamurunsesi.com)
d) Kınık:
“Her yerde aziz, muhterem”
anlamındadır. Büyük ve Anadolu Selçuklu
devletleri, Orta Toroslardaki Üçoklu
Türkmenler, Halep-Ankara ve Aydın’daki
Kınık Oymakları bu boydandır.
Oğuzlarla
ilgili diğer bilgiler:
Oğuzlar, Oğuz Boyu Bugün; Türkiye,
Balkanlar, Azerbaycan, İran, Irak ve
Türkmenistan’da yaşayan Türklerin ataları
olan büyük bir Türk boyu. Oğuzlara,
Türkmenler de denir.
Oğuz kelimesinin türeyişiyle ilgili
çeşitli fikirler ileri sürülmüştür.
Kelimenin boy, kabile mânâsına gelen
“Ok” ve çokluk eki olan “z”nin
birleşmesinden “Ok-uz” (oklar,
koylar) anlamında olduğu ileri sürüldüğü
gibi, oyrat (haşarı, yaramaz) kelimesinin
eş anlamlısı olduğunu iddiâ edenler de
vardır. Ancak kelime, Anadolu ağızlarında
“halim selim, ağırbaşlı” mânâlarına
da kullanılmaktadır. Arap kaynaklarında
ise “guz” veya “uz” şeklinde
geçmektedir.
İlk zamanlar Üçok ve Bozok adlarıyla iki
ana kola ayrılmış olan Oğuzlar, daha
sonraki devirlerde, Dokuz Oğuz, Altı Oğuz,
Üç Oğuz adlarında boylara da ayrıldılar.
Oğuzlar, yirmi dört boydan meydana
gelmişti. Bunlardan on ikisi Bozok, on
ikisi Üçok koluna bağlıydı. Tarihçiler,
hazırladıkları cetvellerde Oğuz boylarının
adlarını, sembollerini ve ongunlarını
(armalarını) göstermişlerdir. Buna göre,
Bozoklar; Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara
Evli, Yazır, Dodurga, Döğer, Yaparlu,
Afşar, Begdili, Kızık, Kargın; Üçoklar
ise; Bayındır, Peçenek, Çavuldur, Çepnî,
Salur, Eymur, Ala Yundlu, Yüreğir, İğdir,
Büğdüz, Yıva, Kınık boylarına
ayrılmışlardı. Bugün Türkiye’de yirmi dört
Oğuz boyuna ait işaret ve yer adlarına çok
rastlanmaktadır.
Oğuz adına ilk defa Yenisey Kitabelerinde
rastlanmaktadır. Barlık Irmağı yöresinde
bulunan bu kitabelerde; “Altı Oğuz
budunda” sözü yer almaktadır. Öz Yiğen
Alp Turan adlı bir beye ait olan bu
kitabelerin yazıldığı devirde, Oğuzlar,
Göktürkler’in hakimiyeti altında altı boy
hâlinde Barlık Irmağı kıyılarında
yaşamakta idiler.
KAYNAKÇA:http://www.bilgicik.com/yazi/24-oguz-turk-boyu/
"Anamur'un ve
Anamurluların Buluşma Adresi ve Gerçek
Sesi..."
ANAMUR'UN SESİ
|
Başa
Dön 
